Wie is de opdrachtgever als een freelancer via een marktplaats of werkplatform werkt?

Het hebben van ten minste drie opdrachtgevers is één van de voorwaarden van de voorgestelde zelfstandigentoets. Samen met een afzonderlijke werkrelatietoets maakt deze deel uit van een veilige haven die freelancers en opdrachtgevers meer zekerheid moet bieden over werken buiten loondienst.

De voorgestelde Zelfstandigenwet is tot en met 29 oktober 2026 in consultatie. Er geldt daardoor niet nu al een verplichting voor iedere freelancer om drie opdrachtgevers te hebben. Ook zou het niet voldoen aan de voorwaarden voor de veilige haven iemand niet automatisch tot werknemer maken: de arbeidsrelatie zou dan nog steeds volgens de bestaande regels worden beoordeeld.

De manier waarop opdrachtgevers worden geteld, kan echter wel bepalen of partijen van die zekerheid gebruik kunnen maken. Wie via één intermediair meerdere opdrachten uitvoert, moet daarom begrijpen voor wie die opdrachten worden aangenomen.

De memorie van toelichting, paragraaf 4.2.1.2, beschrijft een freelancer die voor een intermediair werkt bij klanten van die intermediair. Bij deze constructie wordt de intermediair als één opdrachtgever beschouwd, ongeacht het aantal klanten voor wie het werk wordt uitgevoerd.

Daarnaast beschrijft de toelichting een intermediair die een freelancer en een opdrachtgever bij elkaar brengt, waarna zij rechtstreeks met elkaar een overeenkomst van opdracht sluiten. In dat geval kan de freelancer meerdere opdrachtgevers hebben, ook al wordt steeds dezelfde intermediair gebruikt.

Een onderneming een broker of marktplaats noemen, maakt niet duidelijk welke constructie van toepassing is. De vraag is of de onderneming zelf de diensten van de freelancer afneemt, of andere partijen helpt om hun eigen overeenkomsten te sluiten.

In het dagelijks taalgebruik kunnen beide een platform worden genoemd. Juridisch is het onderscheid specifieker.

De Europese richtlijn platformwerk en de voorgestelde Nederlandse Wet platformwerk zien op diensten die aan verschillende cumulatieve voorwaarden voldoen. Daartoe behoren het organiseren van betaald werk als noodzakelijk en essentieel onderdeel van de dienstverlening en het gebruik van geautomatiseerde monitorings- of besluitvormingssystemen.

De Nederlandse memorie van toelichting bij de Wet platformwerk onderscheidt deze diensten van een digitaal prikbord waarmee dienstverleners klanten kunnen bereiken zonder dat hun werk wordt georganiseerd. Zo’n prikbord valt buiten de definitie van een digitaal arbeidsplatform.

Het onderscheid gaat over wat de dienst daadwerkelijk doet. Een plek bieden waar partijen elkaar kunnen vinden, verschilt van het organiseren van het werk dat zij uitvoeren. Noch ‘marktplaats’ noch ‘broker’ is op zichzelf een juridische kwalificatie.

In de bespreking van het tellen van opdrachtgevers erkent de memorie van toelichting bij de Zelfstandigenwet dat een intermediair een digitaal arbeidsplatform kan zijn. De twee beschreven constructies worden echter niet uitdrukkelijk gekoppeld aan het onderscheid tussen digitale prikborden en werkplatforms.

Daarom blijven twee vragen afzonderlijk van belang: wie sluit de overeenkomst voor de diensten van de freelancer, en valt de dienstverlening onder de wetgeving over platformwerk?

Een rechtstreekse overeenkomst tussen opdrachtgever en freelancer helpt de eerste vraag te beantwoorden, maar kan op zichzelf geen antwoord geven op de tweede. Dat is vooral van belang wanneer een marktplaats doorlopend ondersteuning biedt bij overeenkomsten, urenregistratie en facturatie. Die functies moeten in hun onderlinge context worden onderzocht.

Oudere Nederlandse belastingprocedures laten zien waarom de daadwerkelijke rol van de intermediair aandacht verdient. Een financieel adviseur werkte via een intermediair bij een bank. De rechtbank wees in 2019 de bank aan als uiteindelijke opdrachtgever en oordeelde dat de rol van de intermediair niet verder ging dan bemiddeling en betalingsadministratie.

Ook in het hoger beroep uit 2021 werd de bank als opdrachtgever aangeduid, hoewel het hof tot een andere conclusie kwam over de vraag of de inkomsten van de adviseur als winst uit onderneming kwalificeerden.

Deze procedures gingen niet over de voorgestelde Zelfstandigenwet of de richtlijn platformwerk. Hun relevantie is beperkter: de aanwezigheid van een intermediair neemt niet weg dat de achterliggende verhoudingen moeten worden onderzocht.

Op marktplaatsen die door Zooly worden ondersteund, wordt de overeenkomst van opdracht rechtstreeks tussen de opdrachtgever en de freelancer gesloten. De exploitant van de marktplaats faciliteert de samenwerking, terwijl Zooly de exploitant software en beheerde diensten levert. De opdrachtgever en de freelancer spreken zelf de prijs voor de opdracht af.

Neem Sanne, een installatieprofessional die via één marktplaats voor drie onafhankelijke bedrijven werkt. Elk bedrijf sluit een eigen overeenkomst met haar en neemt haar diensten af. De marktplaats verzorgt de administratie van die samenwerkingen, maar die gezamenlijke administratie maakt daarvan niet noodzakelijk één opdrachtgeversrelatie.

Een gevolmachtigde agent kan Sanne helpen bij het onderhandelen of namens haar een overeenkomst ondertekenen. Die vertegenwoordigende rol blijft gescheiden van haar verantwoordelijkheid om de diensten te leveren. Ook kan de exploitant op basis van een facturatiemandaat haar factuur opstellen en zijn eigen vergoeding afzonderlijk in rekening brengen. Bij de Direct Pay-constructie betaalt de opdrachtgever op de rekening van Sanne.

Door deze verhoudingen duidelijk van elkaar te onderscheiden, wordt beter zichtbaar wie het werk afneemt, wie het uitvoert en wie de samenwerking ondersteunt. De juridische beoordeling blijft afhankelijk van de overeenkomsten en de feitelijke werkwijze, waaronder de functies van de marktplaats.

Begin bij de overeenkomst van opdracht. Is deze rechtstreeks gesloten tussen de freelancer en het bedrijf dat de diensten ontvangt, of neemt een intermediair de diensten zelf af om deze vervolgens aan een andere partij te leveren?

Onderzoek vervolgens de vertegenwoordiging en facturatie. De memorie van toelichting staat facturatie door een derde toe wanneer duidelijk is dat dit namens de freelancer en onder diens bedrijfsnaam gebeurt, en de freelancer verantwoordelijk blijft voor de juistheid ervan. De organisatie die de factuur verstuurt, is daarom niet noodzakelijk de opdrachtgever.

Vergelijk ten slotte de documenten met wat er tijdens de opdracht daadwerkelijk gebeurt. Duidelijke overeenkomsten helpen om de partijen te identificeren, maar noch het etiket ‘marktplaats’ noch het hebben van meerdere opdrachtgevers bewijst op zichzelf dat zelfstandig wordt gewerkt.

Een freelancer kan één systeem gebruiken en toch meerdere opdrachtgevers hebben. Het gaat erom of de overeenkomsten en de dagelijkse werkwijze die afzonderlijke verhoudingen in stand houden.