Freelance-overeenkomsten

Veel freelance opdrachten in Nederland worden verricht op basis van een overeenkomst van opdracht, het Burgerlijk Wetboek-contract voor diensten. Het label dat partijen kiezen is niet beslissend: de arbeidsrechtelijke beoordeling op grond van artikel 7:610 BW kan een civielrechtelijke kwalificatie opzijzetten. Sinds 2025 hebben twee ontwikkelingen dat risico voor opdrachtgevers en freelancers verder aangescherpt: de Belastingdienst is weer actief gaan handhaven op schijnzelfstandigheid, en de Hoge Raad heeft in het Uber-arrest verduidelijkt hoe ondernemerschap past in de holistische toets. Het wettelijke rechtsvermoeden op basis van een uurtarief treedt op 31 december 2026 in werking. Een bredere Zelfstandigenwet bevindt zich in internetconsultatie. zoek.officielebekendmakingen.nl

Dit artikel legt uit welke contractregels gelden voor de dienstverlening van freelancers, welke instructies een opdrachtgever legitiem kan geven, en hoe overeengekomen voorwaarden zich verhouden tot de arbeidsrechtelijke beoordeling. Vervolgens worden de huidige en voorgestelde regelgeving en de rechtspraak uiteengezet.

Veel freelance opdrachten worden verricht op basis van een overeenkomst van opdracht, het Burgerlijk Wetboek‑contract voor diensten zoals gedefinieerd in artikel 7:400 van het Burgerlijk Wetboek (BW). Deze categorie omvat diensten buiten dienstverband en bepaalde afzonderlijk gereguleerde overeenkomsten. Het kan gaan om advies, professionele beoordelingen of doorlopende specialistische diensten; een fysiek product is niet vereist.

Artikel 7:401 BW vereist de zorg van een goed opdrachtnemer. De aard van de beloofde prestatie is van belang: een freelancer kan toezeggen professionele zorg te betrachten, een rapport op te leveren of gespecificeerde werkzaamheden te verrichten. Een overeenkomst moet die verplichtingen begrijpelijk maken. Een opdracht als “project” aanduiden bepaalt op zichzelf niet de juridische categorie en vestigt geen zelfstandige status.

Voor materiële werkzaamheden gelden andere regels op grond van aanneming van werk. Het onderscheid is van belang voor betaling, wijzigingen, oplevering en gebreken. In elke categorie blijft de arbeidsrechtelijke beoordeling relevant wanneer de feitelijke rechten en verplichtingen voldoen aan artikel 7:610 BW. Een civielrechtelijk etiket kan dwingende arbeidsrechtelijke regels niet opzijzetten.

Kernpunt: Freelance opdrachten kunnen advies of doorlopende professionele activiteiten omvatten. Een fysieke oplevering is niet verplicht voor elke freelanceopdracht.

Het handhavingsmoratorium op de Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) is op 1 januari 2025 opgeheven. De Belastingdienst handhaaft nu actief op schijnzelfstandigheid en kan met terugwerkende kracht loonheffingen en sociale‑zekerheidspremies opleggen, in beginsel terug tot 1 januari 2025, tenzij de opdrachtgever te kwader trouw was. In 2025 en gedeeltelijk in 2026 geldt een “zachte landing”: in de eerste fase geen boetes voor opzettelijke non‑compliance, maar correcties en naheffingen zijn al mogelijk. Voor opdrachtgevers betekent dit dat een verkeerd geclassificeerde freelancer niet langer alleen een civielrechtelijk risico is, maar een fiscaal risico met terugwerkende kracht.

Een overeenkomst voor diensten kan instructies van de opdrachtgever bevatten. Artikel 7:402 BW voorziet in tijdige en verantwoorde instructies over de uitvoering van de opdracht, terwijl artikel 7:403 BW informatie en verantwoording regelt. De stelregel dat elke instructie een dienstverband vestigt, zou daarom onjuist zijn.

De arbeidsrechtelijke vraag betreft de aard en omvang van het gezag in de gehele relatie. Een opdrachtgever die een technische eis, een leverdeadline of een veiligheidsnorm specificeert, staat niet gelijk aan het dagelijks aansturen van iemands functioneren via werknemer‑achtige aanwijzingen en HR‑procedures. Het doel van een instructie, de discretionaire ruimte die aan de professional wordt gelaten en de gevolgen van niet‑naleving helpen de betekenis ervan te verklaren.

De feitelijke frequentie is niet het enige criterium: gezag kan bestaan zelfs wanneer een gespecialiseerd persoon weinig instructies nodig heeft. Professionele expertise komt ook voor in dienstverband, zoals geïllustreerd door de Volksbank CFO‑ en Balletorkest‑arresten, waarin verwevenheid en rapportagelijnen in het voordeel van een dienstverband wogen ondanks een hoge mate van professionele autonomie. Omgekeerd moet noodzakelijke coördinatie tussen een onafhankelijke dienstverlener en de opdrachtgever in zijn context worden beoordeeld.

De juridische conclusie volgt uit artikel 7:610 BW en de holistische beoordeling zoals vastgesteld in het Deliveroo‑arrest (HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443): de vraag is of de overeengekomen rechten en verplichtingen, in hun onderlinge samenhang bezien, neerkomen op een dienstverband. Het is niet een geïsoleerde telling van instructies.

In Uber (HR 21 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:319) beantwoordde de Hoge Raad prejudiciële vragen over de negende Deliveroo‑factor: “ondernemerschap”. De Hoge Raad bevestigde dat er geen hiërarchie bestaat tussen de Deliveroo‑factoren. Ondernemerschap is een volwaardige factor in de holistische beoordeling, geen secundaire overweging, en de criteria die wijzen op een dienstverband en die wijzen op zelfstandigheid moeten tezamen worden gewogen. Een praktisch gevolg is dat twee personen die hetzelfde werk voor dezelfde opdrachtgever doen, verschillend kunnen worden geclassificeerd als hun feitelijke ondernemerspositie verschilt.

Kernpunt: Opdrachtgevers mogen legitieme uitvoeringseisen stellen. Het arbeidsrechtelijke risico hangt af van het gezag dat binnen de gehele relatie wordt uitgeoefend of beschikbaar is, inclusief werknemer‑achtig management. Oprecht ondernemerschap maakt volledig deel uit van de beoordeling, maar weegt niet automatisch zwaarder dan gezag.

Een freelanceovereenkomst legt vast wat elke partij verschuldigd is. Relevante voorwaarden zijn onder meer de identiteit en hoedanigheid van partijen, de diensten, kwaliteitsnormen, beloning, onkosten, duur, wijzigingen in de opdracht en beëindiging. Deze voorwaarden verklaren de juridische verplichtingen; de feitelijke uitvoering laat zien hoe de regeling werkt.

Voor een opdracht bevatten de artikelen 7:405–406 BW regels over beloning en onkosten, terwijl de artikelen 7:408 en 7:411 BW betrekking hebben op beëindiging en beloning in bepaalde beëindigingssituaties. Hun toepassing hangt af van de overeenkomst en de wettelijke voorwaarden, inclusief beperkingen op het afwijken van bepaalde bepalingen. Deze regels mogen niet worden voorgesteld als identieke dwingende voorwaarden voor elke zakelijke overeenkomst.

Een clausule die stelt dat “geen dienstverband bestaat”, beslecht de classificatie niet. Als de overeengekomen verplichtingen of feitelijke regelingen neerkomen op een dienstverband, blijft artikel 7:610 BW van toepassing. Een goed opgestelde overeenkomst is daarom bewijs van de feitelijke dienstregeling, niet een vervanging voor de beoordeling daarvan. Wijzigingen in het werk, het gezag of de betalingsregelingen kunnen vereisen dat de oorspronkelijke beoordeling opnieuw wordt bezien. Rechters beoordelen de feitelijke uitvoering, niet de contractuele etiketten (Deliveroo; Uber).

Kernpunt: De overeenkomst moet de werkelijke verplichtingen en betalingsregelingen beschrijven. Een verklaring van zelfstandigheid kan werkregelingen die juridisch een dienstverband vormen, niet vervangen.

De regelgeving rond freelance opdrachten kent verschillende ontwikkelingen, die elk een eigen juridische status hebben. Voor opdrachtgevers is het daarom noodzakelijk onderscheid te maken tussen geldend recht, aangenomen wetgeving die nog niet in werking is getreden en wetsvoorstellen.

Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium opgeheven. De Belastingdienst handhaaft weer op schijnzelfstandigheid, op basis van het bestaande wettelijke kader en de rechtspraak. De gedeeltelijke zachte landing in 2026 verandert de criteria voor een arbeidsovereenkomst niet.

Daarnaast is de wet over het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst op basis van een uurtarief aangenomen en gepubliceerd. Volgens het inwerkingtredingsbesluit treedt deze wet op 31 december 2026 in werking. Op 23 oktober 2026 is dit nieuwe rechtsvermoeden dus nog niet van toepassing.

De bredere Zelfstandigenwet bevindt zich daarentegen nog in internetconsultatie, die loopt tot en met 29 oktober 2026. Het voorstel beoogt via een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets vooraf meer zekerheid te bieden. Deze voorgestelde regeling vormt nog geen geldend recht. De onderstaande onderdelen behandelen deze ontwikkelingen afzonderlijk.

Het moratorium is verleden tijd. De Belastingdienst handhaaft op basis van het bestaande wettelijke kader en de rechtspraak, met een “zachte landing” in de beginfase. Opdrachtgevers moeten de feitelijke relatie documenteren en kunnen uitleggen waarom de freelancer als een zelfstandig bedrijf opereert in plaats van onder werknemer‑achtig gezag.

De Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) is op 7 juli 2025 naar de Tweede Kamer gestuurd. In maart 2026 heeft een nota van wijziging het onderdeel “verduidelijking” geschrapt, waardoor alleen het weerlegbare rechtsvermoeden van een dienstverband overblijft. Op grond van de overgebleven bepaling wordt een persoon die tegen beloning werkt tegen of onder een wettelijke uurtariefdrempel vermoed te werken op basis van een arbeidsovereenkomst. De drempel was € 36 per uur per 1 januari 2025 en € 38 per uur per 1 januari 2026, tweejaarlijks geïndexeerd met het minimumloon. De bewijslast verschuift vervolgens naar de opdrachtgever om het vermoeden te weerleggen. Het doel is om het voor werknemers gemakkelijker te maken een arbeidsovereenkomst te claimen en partijen aan te moedigen zorgvuldig na te denken voordat zij een opdracht als zelfstandige structureren. Publicatie in het Staatsblad was beoogd uiterlijk op 31 augustus 2026.

Een afzonderlijk initiatiefwetsvoorstel, de Zelfstandigenwet, is op 3 april 2025 voor internetconsultatie aangeboden door leden van de VVD, D66, CDA en SGP. Het bevindt zich nu in internetconsultatie, met een beoogde inwerkingtreding in januari 2028. Het wetsvoorstel stelt twee toetsen voor: een zelfstandigentoets (kijkend naar de eigen bedrijfsmatige basis van de ondernemer, zoals facturering, KVK‑inschrijving, meerdere opdrachtgevers en risicoreservering) en een werkrelatietoets (kijkend naar de vraag of de specifieke werkrelatie voldoende vrijheid laat om het werk te organiseren en het risico te dragen). Een freelancer die beide toetsen doorstaat, komt in een “safe harbour” en weet vooraf dat hij of zij als zelfstandige kan werken. Het wetsvoorstel is politiek significant, maar de verhouding tot het overgebleven VBAR‑rechtsvermoeden moet nog worden bepaald.

Mag een opdrachtgever in Nederland instructies geven aan een freelancer zonder een dienstverband te creëren?

Ja. De artikelen 7:402–403 BW staan tijdige en verantwoorde instructies uitdrukkelijk toe. De vraag is of het gezag in de gehele relatie neerkomt op werkgever‑achtig gezag in de zin van artikel 7:610 BW. Technische eisen, deadlines en veiligheidsnormen zijn op zichzelf geen dienstverband.

Wat is het rechtsvermoeden onder de VBAR?

Het is een weerlegbaar wettelijk vermoeden: als het uurtarief op of onder de wettelijke drempel ligt (€ 38 per 1 januari 2026), wordt de werknemer vermoed in dienst te zijn, tenzij de opdrachtgever het tegendeel bewijst.

Voorkomt een contract dat stelt “geen dienstverband” dat een rechter anders oordeelt?

Nee. Rechters beoordelen de feitelijke rechten en verplichtingen en de praktische uitvoering daarvan (Deliveroo; Uber). Een contractueel etiket is bewijs, geen beslissende factor.

Het Nederlandse recht geeft partijen aanzienlijke vrijheid om freelance opdrachten vorm te geven op grond van artikel 7:400 BW, maar die vrijheid wordt begrensd door de dwingende definitie van het dienstverband in artikel 7:610 BW. De holistische Deliveroo‑toets, bevestigd en verfijnd in Uber, vereist een realistische beoordeling van gezag, verwevenheid en ondernemerschap. Sinds 1 januari 2025 zijn de fiscale gevolgen van een verkeerde beoordeling niet langer theoretisch. Het VBAR‑rechtsvermoeden en de voorgestelde Zelfstandigenwet zullen het landschap verder hervormen, maar de kernopdracht blijft dezelfde: beschrijf de werkelijke relatie, voer die consistent met die beschrijving uit, en herzie de beoordeling wanneer de feiten veranderen.