Hoe kunnen freelancers samenwerken met hun opdrachtgevers?

Het Nederlandse recht kent geen vrijstelling van werknemerschap louter omdat iemand weinig uren werkt of over specialistische deskundigheid beschikt. De kwalificatie van een arbeidsrelatie hangt af van de werkelijk overeengekomen rechten en verplichtingen — met name de zeggenschap over werktijden, de inbedding in de organisatie van de opdrachtgever en de vraag of de freelancer daadwerkelijk ondernemersrisico draagt. Dit artikel behandelt die inhoudelijke factoren. De wettelijke rechtsvermoedens van werknemerschap, waaronder het nieuwe uurloonvermoeden in artikel 7:610aa BW, komen afzonderlijk aan de orde in ons artikel over rechtsvermoedens en bewijslast.

De vrijheid om een opdracht aan te nemen en de vrijheid bij de uitvoering daarvan zijn afzonderlijke kwesties. Iemand kan zelf bepalen of hij een project of dienst aanneemt, maar na aanvaarding gebonden raken aan persoonlijke aanwezigheid en aanwijzingen van de opdrachtgever.

Het Deliveroo-arrest (HR 24 maart 2023, ECLI:NL:HR:2023:443) bevestigt dat vrijheid om te werken en vervangbaarheid kunnen samengaan met een relatie die als dienstbetrekking wordt gekwalificeerd. In de zaak van het Balletorkest keek de rechter naar de verplichtingen die een musicus tijdens de werkzaamheden had aanvaard — niet alleen naar de beslissing om de opdracht aan te nemen. Deze uitspraken laten zien waarom de beoordeling zich moet richten op wat er ná de initiële keuze gebeurt.

Afgesproken werktijden kunnen ook voortvloeien uit de aard van de dienst. Een zelfstandig trainer kan afspreken op een bepaalde dag les te geven, en een specialist kan toegang nodig hebben tijdens een geplande onderhoudsstop. Zulke afspraken vragen om beoordeling van de vraag waarom de timing bestaat, wie het bredere werkpatroon bepaalt en hoeveel organisatorische ruimte overblijft. Het bestaan van een deadline of afspraak op zichzelf beantwoordt de vraag naar werknemerschap niet.

Arbeidstijdafspraken en inbedding in de organisatie zijn relevante omstandigheden onder het Deliveroo-arrest. Inbedding ziet zowel op het werk binnen de organisatie van de opdrachtgever als op de positie van degene die het werk verricht. De beoordeling kijkt naar de feitelijke betrokkenheid en niet alleen naar de omschrijving in de overeenkomst.

Een verplicht functioneringsgesprek, een algemene personeelsbijeenkomst of een door de opdrachtgever vastgestelde werkweek kan wijzen op een andere verhouding dan een projectoverleg, een toegangseis of een noodzakelijke veiligheidsinstructie. Uitnodigingen voor personeelsfeesten zijn eveneens contextueel: een incidentele sociale uitnodiging bepaalt de status niet op zichzelf. Het doel, het verplichte karakter en de samenhang met de opdracht bepalen het gewicht van de activiteit.

Hetzelfde onderscheid geldt voor opleiding. De noodzaak voor een professional om de veiligheidsprocedures van een locatie te leren is iets anders dan worden aangestuurd via het reguliere opleidingsprogramma voor werknemers van de opdrachtgever. Een conclusie moet uitleggen wat de concrete activiteit zegt over zeggenschap of inbedding, en die afwegen tegen beloning, risico en ondernemerschap.

Het Nederlandse arbeidsrecht kent geen algemene uitzondering voor freelancewerk van bijvoorbeeld minder dan zestien uur per week. Beperkte uren kunnen relevant zijn voor de aard en duur van de relatie, maar zetten artikel 7:610 BW niet opzij. Ook specialistische deskundigheid sluit een dienstbetrekking niet uit.

Een freelancer heeft wellicht weinig technische instructie nodig, maar kan toch onder gezag van de organisatie werken. De arresten in de Volksbank CFO-zaak en de Volkskrant-zaak laten zien waarom professionele verantwoordelijkheid, facturering en presentatie als ondernemer moeten worden meegewogen in de gehele relatie. Omgekeerd maakt terugkerend werk op zichzelf nog geen dienstbetrekking.

Het Uber-arrest van de Hoge Raad (HR 21 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:319) heeft het Deliveroo-kader op twee punten voor deze vraag verfijnd. Ten eerste is ondernemerschap niet beslissend; het kan de balans alleen doen doorslaan als het oprecht is. Ten tweede bestaat er geen rangorde tussen de Deliveroo-factoren — geen enkele omstandigheid, ook beperkte uren of specialistische deskundigheid niet, bepaalt alleen de uitkomst. De beoordeling blijft holistisch.

Een afzonderlijk duurvermoeden staat in artikel 7:610a BW: betaalde arbeid gedurende drie opeenvolgende maanden, wekelijks of ten minste twintig uur per maand, kan een weerlegbaar rechtsvermoeden opleveren wanneer aan de wettelijke voorwaarden is voldaan. Die maandmaatstaf is iets anders dan een wekelijkse grens van zestien uur. Buiten een vermoeden vallen betekent niet dat de relatie zelfstandig is; het betekent dat dat specifieke vermoeden niet is aangetoond. De rechtsvermoedens — waaronder het nieuwe uurloonvermoeden in artikel 7:610 BW — worden toegelicht in ons afzonderlijke artikel.

Een opdrachtgever en zzp'er die de relatie verdedigbaar willen inrichten, doen er goed aan te kijken naar de werkelijkheid van de uitvoering en niet naar het etiket op de overeenkomst. De volgende vragen sluiten aan bij het Deliveroo- en Uber-kader:

• Wie bepaalt het bredere werkpatroon, en hoeveel ruimte blijft er over ten aanzien van wanneer en waar het werk wordt gedaan?

• Is de werkende zodanig in de organisatie van de opdrachtgever ingebed dat dit verder gaat dan noodzakelijke projectafstemming?

• Draagt de werkende daadwerkelijk ondernemersrisico — bijvoorbeeld via prijsstelling, investeringen en de mogelijkheid van winst of verlies?

• Houden bijeenkomsten, opleidingen en personeelsactiviteiten verband met de opdracht of met het reguliere personeelsapparaat van de opdrachtgever?

Een ontkennend antwoord op één factor is niet beslissend. De beoordeling is cumulatief, en de bewijslast kan verschuiven wanneer een wettelijk vermoeden van toepassing is.