82% van de Nederlandse starters is zzp’er: waarom de beoordeling per opdracht nu belangrijker is dan ooit

De KvK registreerde in Q3 2026 62.395 startende vestigingen, een stijging van 15% ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar eerder. Van alle starters was 82% zzp’er. De daling die eind 2024 zichtbaar was, heeft zich niet doorgezet; de aantallen lopen weer op.

Het cijfer is een telling van registraties, niet van individuele freelancers die opdrachten zoeken.

Twee ontwikkelingen bepalen nu elke zzp-opdracht: de hervatte handhaving van de Wet DBA en de introductie van een wettelijk rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een laag uurtarief.

Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst de Wet DBA weer actief op schijnzelfstandigheid. In 2025 en 2026 gold een ‘zachte landing’: er worden in beginsel geen verzuimboetes opgelegd, maar naheffingen zijn wel mogelijk, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Bij opzet of grove schuld kunnen in 2026 al vergrijpboetes van 25% tot 50% van het nageheven bedrag volgen. Vanaf 2027 kan de Belastingdienst ook verzuimboetes opleggen.

Daarnaast heeft de Eerste Kamer op 16 juni 2026 ingestemd met de Wet rechtsvermoeden arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief. De wet introduceert een weerlegbaar rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst voor zzp’ers die minder dan €38 per uur verdienen (peildatum 1 januari 2026). Als de werkende zich hierop beroept, ligt de bewijslast bij de opdrachtgever om aan te tonen dat er geen dienstverband is. De wet treedt op 31 december 2026 in werking. Het tarief wordt geïndexeerd in lijn met het wettelijk minimumloon. De wet betekent niet dat zzp’ers niet meer onder €38 per uur mogen werken; het rechtsvermoeden is weerlegbaar.

De Wet Basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (BAZ), die inkomensbescherming voor zelfstandigen regelt, ligt sinds 24 maart 2026 bij de Tweede Kamer. De BAZ is nog niet aangenomen; de introductie ervan loopt parallel aan de aanscherping van de beoordeling van arbeidsrelaties.

De Hoge Raad heeft in de Uber-uitspraak van 21 februari 2025 (ECLI:NL:HR:2025:319) bevestigd dat ‘extern ondernemerschap’ — of de werkende zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen — een volwaardig gezichtspunt is in de holistische beoordeling. Er geldt geen rangorde tussen de negen Deliveroo-criteria. Ondernemerschap is dus niet belangrijker of minder belangrijk dan de manier van werken, de inbedding in de organisatie of het commerciële risico. De beoordeling moet de bredere bedrijfsactiviteit van de zzp’er verbinden met de realiteit van de individuele opdracht.

Een pas geregistreerde zzp’er kan specialistische expertise meebrengen en zelfstandig een bedrijf runnen. De opdrachtgever moet nog steeds beoordelen hoe die persoon binnen de opdracht werkt.

Het beoordelingskader van de Belastingdienst richt zich op de concrete omstandigheden van de opdracht. Vóór de start van het werk moet een opdrachtgever antwoord kunnen geven op de volgende vragen:

• Wie bepaalt de werkafspraken? Regelt de zzp’er zelf wanneer, waar en hoe het werk wordt uitgevoerd?

• Hoe past het werk in de organisatie? Is de zzp’er onderdeel van de dagelijkse aansturing, of staat het werk buiten de operationele hiërarchie van de opdrachtgever?

• Wie draagt het commerciële risico? Draagt de zzp’er het risico op verlies, investeert hij in eigen gereedschap en biedt hij diensten aan meerdere opdrachtgevers aan?

• Wat laat de bredere bedrijfsactiviteit zien? Presenteert de zzp’er zich als ondernemer in de markt — met een website, andere klanten en zelfstandig commercieel optreden?

Dit is geen checklist die mechanisch wordt afgevinkt. De Uber-uitspraak maakt duidelijk dat de factoren in samenhang worden gewogen. De waarde van een beoordeling zit in het verbinden van de bredere bedrijfsvoering van de zzp’er met de feiten van de specifieke opdracht.

Zooly helpt opdrachtgevers om twee delen van het beeld bij elkaar te houden: informatie over het bedrijf van de zzp’er en informatie over elke individuele overeenkomst van opdracht.

Een dossier kan de overeengekomen diensten, commerciële verantwoordelijkheden en werkafspraken vastleggen. Tijdens de opdracht kunnen registraties zoals urenverantwoording en facturen helpen verklaren hoe de samenwerking verloopt. De waarde ervan ligt in het ondersteunen van een beoordeling die op feiten is gebaseerd; het bestaan van de stukken alleen maakt iemand nog niet zelfstandig.

De Belastingdienst adviseert om arbeidsrelaties regelmatig te herzien, omdat de manier waarop partijen samenwerken kan veranderen. Een beoordeling die bij de onboarding is gemaakt, moet daarom in lijn blijven met wat daarna gebeurt. Zooly is ontworpen om die consistentie gedurende de looptijd van de opdracht te ondersteunen.

Opdrachtgevers moeten elke zzp-opdracht afzonderlijk blijven beoordelen. De regelgeving beweegt richting meer toezicht, niet minder.

Praktische stappen bij elke opdracht die aan een zzp’er wordt gegeven:

1. Leg het dienstverleningsmodel vóór de start schriftelijk vast: deliverables, werkafspraken en commerciële verantwoordelijkheden.

2. Onderbouw waarom de constructie zelfstandigheid ondersteunt, met verwijzing naar de concrete feiten van de opdracht.

3. Herzie de beoordeling wanneer de omvang, duur of dagelijkse aansturing van de opdracht verandert.

4. Houd het bedrijfsbeeld en het opdrachtbeeld met elkaar verbonden: de bredere ondernemersactiviteit van de zzp’er en de realiteit van de individuele opdracht moeten een consistent verhaal vormen.

De praktische opgave is om echte freelance-samenwerking werkbaar te maken: heldere afspraken, een geïnformeerde beoordeling en werkpraktijken die met beide in lijn blijven.

Veelgestelde vragen

Vanaf 31 december 2026 kan een zzp’er die minder dan €38 per uur verdient (peildatum 1 januari 2026) op grond van de Wet rechtsvermoeden arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief een weerlegbaar vermoeden van een arbeidsovereenkomst inroepen. De opdrachtgever moet dan aantonen dat er geen dienstverband is.

De uitspraak verduidelijkt de beoordeling, maar verandert de uitkomst niet vooraf. De Hoge Raad bevestigt dat extern ondernemerschap een volwaardig criterium is en dat er geen rangorde tussen de factoren bestaat. Er is geen safe harbour; de holistische toets blijft gelden.

Stukken die verklaren hoe de samenwerking verloopt: de overeengekomen diensten, commerciële verantwoordelijkheden, werkafspraken, urenverantwoording en facturen. Deze ondersteunen een beoordeling op basis van feiten; ze maken zelfstandigheid niet op zichzelf aantoonbaar.